شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۵

قدیمی ترین معادن طلای ایران

کشور ایران از قدیم دارای معادن ارزشمند طلا بوده است. این معادت چگونه کشف شده  و نقاط طلا خیز کشورمان کجاست؟

فاطمه قاسم آبادی/

کشور ما از دیرباز به عنوان کشوری با ذخایر بالا مشهور بوده است. این ذخایر تنها به نفت و گاز و ذغال سنگ محدود نمی شود بلکه این معادن تنها بخش کوچکی از معادن کشور ما را شامل می شود.

یکی از این معادن ارزشمند معادن طلا هستند، که از روزگاران قدیم در کشور ما وجود داشته و به تدریج کشف شده است. در این قسمت به بررسی چگونگی پیدایش این معادن و نقاط طلا خیز کشورمان می پردازیم.

 

زمین و اقیانوس منبع طلای زرین

زر از جمله فلزاتی است که از زمان های باستان مورد استفاده ی بشر قرار گرفته است. احتمال می رود در ابتدا ریزه های براق آن در کنار رودخانه ها جلب توجه انسان ها را کرده باشد.

دانشمندان عقیده دارند که تاکنون از پوسته ی زمین قریب ۹۵۰۰۰ تن طلا استخراج شده که این مقدار از یک میلیونیم حجم موجود در پوسته ی زمین، کمتر است. ” ذخیره ی طلای پوسته ی زمین را ۵۰۰ میلیونیم درصد برآورد کرده اند.”

تنها در آب اقیانوس ها قریب یک میلیارد تن طلا وجود دارد. البته همه ی طلای موجود در پوسته ی زمین قابل بهره برداری نیست.

در کتاب ایران از آغاز تا اسلام آمده است :

در دوره ی مادها از معادن طلای اطراف همدان بهره برداری می شده است.

 

طلا در دوران مادها

ویل دورانت در جلد اول کتاب مشرق زمین گاهواره ی تمدن اینطور نقل می کند:

” در کوره هایی که این قوم (مادها) برای سکونت خود انتخاب کرده بودند، مس، آهن، طلا، نقره، سنگ مرمر و سنگ های گرانبها به دست آوردند.”

 از گفتار استرابون جغرافی نویس یونانی نقل شده که در ایران، طلا، نقره، مس،آهن،سرب و زرنیخ استخراج می شده و بیشتر از ناحیه ی کرمان به دست می آمده است.

 

وجود طلا در دوران های تاریخی

در دوره ی ساسانیان نمایندگان چین که بین سال های ۴۵۵ و ۵۳۱ میلادی به دربار ایران رفت و آمد داشته اند می نویسند :

در تیسفون پایتخت ساسانی محصولات طبیعی عبارتست از طلا، نقره، مرجان، عنبر، مروارید و اشیاء زجاجی- بلور، آهن، مس، شنگرف و جیوه بود…

باستان شناسان عقیده دارند که در ایران طلا از هزاره ی سوم قبل از میلاد مورد استفاده قرار گرفته و از آن اشیاء زینتی درست می کرده اند. قسمتی ازاین اشیا در حفریات باستان شناسی به دست آمده است. و در جای دیگر می نویسد :

” در ایران معادن طلا و نقره هم یافت می شود که در قدیم در آنها کار می کرده اند. شاه عباس هم خواست آنها را استخراج کند اما چون فکر می کرد خرجش بیشتر از دخلش است از آن منصرف شد.”

شاردن، از معادن طلای نزدیک تبریز نام می برد و می نویسد مدت مدیدی است که استخراج آن موقوف شده است چون معلوم شد که عایدات حاصله تکافوی مخارجش را نمی کند.

 

معادن طلا در دوران قاجاریه

در دوره ی قاجاریه و مخصوصا در زمان امیرکبیر اقداماتی برای بهره برداری از معادن طلا به عمل آمد. از معدن طلای موته واقع در نزدیک لنجان ( البته نزدیک دلیجان صحیح است و احتمالا مولف نام شهر را اشتباها نوشته باشد) در این دوره بهره برداری شده است.

پس از مشروطیت، امتیاز معدن طلای آستانه (اراک) در رود ازنا، به اشخاص واگذار شد( درسال ۱۳۲۸ ه . ق ) ولی نتیجه ای از آن به دست نیامد.

 دمورگان هم در گزارش ماموریت علمی در ایران درباره ی طلا می نویسد :

” در ایران طلا، به طور طبیعی به نسبت معادن دیگر، کم است، در بعضی از رودخانه های کردستان، خراسان و قره داغی نزدیک ارس طلا یافت می شود ولی درباره ی بهره برداری از آنها مطلب زیادی با تحقیقات ما به دست نیامده است.”

 

قدیمی ترین معدن طلا

از نظر قدمت، قدیمی ترین معدن طلایی که اسم آن در تواریخ و گزارش ها آمده، معدن سیستان است و پس از آن بیشتر نویسندگان از معدن کوه زر دامغان یاد کرده اند.

ابودلف سیاح عرب که در زمان سامانیان در ایران سیاحت کرده از معدن طلای شیز(تخت سلیمان نزدیک تکاب) یاد کرده و می نویسد طلای آنجا سه قسم است:

 یک قسم به نام قومسی ( شاید طلای معدن کوه زردامغان باشد) و آن عبارت از خاک طلا است که بر آن آب می ریزند و پس از شستشوی خاک، طلای آن مانند گرد باقی می ماند. این طلا با جیوه ترکیب می شود و رنگ آن سرخ روشن و سنگین و نرم و چکش خور می باشد و رنگ آن در آتش استقامت دارد.

قسم دیگر شهربی نام دارد و تکه های آن از یک گندم تا ده مثقال یافت می شود رنگ آن تند و ثابت است ولی جنس آن کمی خشک می باشد.

قسم دیگر سجابذی است که رنگ آن سفید و هنگام محک سرخ می شود( مخلوط با مس بوده است) و در جای دیگر از طلای همدان گفتگو کرده و می نویسد به علت اینکه زغال در آنجا کمیاب است هزینه ی به دست آوردن طلا زیاد و بهره برداری صرف نمی کند. بعدا از معدن طلای مازندران به نام کوه خشم یاد می کند.

قسمت اول(ایران در ساخت طلا و جواهر سرآمد است)

/انتهای متن/

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

کلیه حقوق متعلق به مجتمع رسانه ای اطلس می باشد