دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵

برخیز و ماتم نما…

پیام عاشورا و درس ها و عبرت های آن باید در طول تاریخ برای همه ی مسلمانان بلکه همه ی ملت های آزاده ی جهان زنده بماند و این همان هدفی است که ائمه معصومین مخصوصا حضرت رضا (ع) به شکل های مختلف برای آن کوشیده اند از جمله تاکید بر زنده نگه داشتن سنت عزادارى‌هاى ماه محرم.

moharram

مریم عرفانیان/

یکى از اساسى‌ترین ابعاد و وجوه حماسه ی عاشورا، درس‌ها، عبرت‌ها و پیام‌هاى جاودانه و فراگیر آن می‌باشد.  این آموزه‌ها و پیام‌ها، همواره حیات‌بخش، حرکت آفرین، تأثیرگذار و ماندگار بوده است. این قیام، هرچند در مکان و زمان خاصى روی‌داده، ولى آثار و برکات آن، همیشگى و گسترده بوده و مرزهاى زمانى و مکانى را پشت‌سر نهاده است. شعار (کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا)، در حقیقت، ارائه‌ی یک الگو و برنامه براى همه‌ی ملت‌ها و فرهنگ‌هاى عدالت‌خواه می‌باشد.

 

معنای حماسه ی حسینی 

بر این اساس، حماسه ی حسینى یعنى ذلت ناپذیری و عزت نفس، ظلم‌ستیزى و مبارزه با ستمکاران، حق‌گرایى و دعوت به رهبرى ائمه (ع)، عدالت و برابرى؛ آزادى و آزادگى؛ احیاى دین و سنت‌هاى اسلامى، رسواسازى باطل و مبارزه با بدعت، اقامه ی حق و عدل و امر به معروف و نهى از منکر، اصلاح جامعه و پیکار با مفاسد، ترویج روحیه ی فداکارى و جهاد در راه عقیده و مرام، بایستگى تشکیل حکومت دینى، تبیین مظلومیت اهل‌بیت (ع)، شکست سلطه و زور در برابر سلاح شهادت و مظلومیت، الهام‌بخشى به آزادگان و حق‌طلبان، موج‌آفرینى مثبت در تاریخ، ضرورت اصلاح جامعه ی  فاسد و…

 

پیروز واقعی کربلا اندیشه ی حسین(ع) است

با توجه به مؤلفه‌هاى یاد شده روشن مى‌شود که پیروز واقعى (کربلا)، اندیشه و اعتقاد راستین امام حسین (ع) می‌باشد. در واقع، وقتى سخن از پیروزى و ظفرمندى گروه حق به میان مى‌آید، صرفاً غلبه ی نظامى و مادى مطرح نیست، بلکه پیروزى اعتقادى، فکرى، معنوى، چیرگى پیام و روح آن مهم است. در واقعه ی  عاشورا که لشگر امام حسین (ع) و لشگر یزید رویاروى هم قرارگرفته و باهم جنگیدند هرچند در ظاهر، غلبه و چیرگى، از آن یزیدیان بوده، اما در واقع امام حسین (ع) پیروز شد و توانست اندیشه و پیام خویش را براى همۀ عصرها و ملت‌ها به یادگار نهد. (از فرات تا فرات،۱۳۸۸، ص ۷۶) بنابراین، یکى از علل جاودانگى سنت عزادارى‌هاى ماه محرم و پاس داشتن حماسه ی عاشورا، تأکید بر زنده نگه‌داشتن آن، توسط ائمۀ معصوم (ع) مى‌باشد. همچنان که امام رضا (ع) پیوسته از بزرگداشت مصائب عاشورا سخن مى‌گفت و همگان را بدان فرامى‌خواند.

 

حرمت ماه محرّم را نگه نداشتند

محرم نام نخستین ماه از ماه‌های دوازده‌گانه قمرى است. علّت نام‌گذاری این ماه به محرّم، آن بوده که در ایّام جاهلیت، جنگ در این ماه را حرام مى‌دانستند و روز اوّل محرّم را اوّل سال قمرى قرار مى‌دادند. امّا بنی‌امیه با پدید آوردن حادثه ی کربلا، احترام ماه حرام را نقض کردند. از آنجا که ماه محرّم، یادآور حادثه ی کربلاست، فرا رسیدن آن دل‌ها را پر از غم مى‌سازد و پیروان و شیفتگان امام حسین (ع)، از اوّل محرم، محافل و مجالسى را سیاه‌پوش کرده، به یاد آن امام شهید به عزادارى مى‌پردازند. (مجلسی، ج ۴۶، ص ۲۸۳-۲۸۵ )

 شیخ صدوق درباره این ماه روایت کرده است که امام رضا (ع) مى‌فرمود:

« محرم ماهى بود که مردم در زمان جاهلیت قتال و جدال را در آن حرام مى‌دانستند، اما این امت جفاکار حرمت این ماه را نگه نداشتند و خون ما را حلال و احترام ما را ضایع و اهل‌بیت ما را اسیر کردند، خیمه‌هاى اهل‌بیت را سوخته و اموال آنان را به غارت بردند و هیچ حرمتى از براى رسول‌الله (ص) در حق ما لحاظ نکردند. روز قتل امام حسین (ع) چشم‌هاى ما را مجروح و اشک ما را جارى و عزیزان ما را ذلیل گردانیدند.» (تقی زاده داوری،۱۳۸۶، ص ۵۰)

 امامان شیعه (ع) با برپایى عزاى سیدالشهدا (ع) و منسوب کردن خویش به ایشان، سعى در اثبات حقانیت خود، ستمگرى و بطلان دشمنان و حکومت زمان خویش را داشتند و برپایى عزاى امام حسین (ع) را بهترین و مؤثرترین شیوه ی مبارزه مى‌دانستند؛ چنان که امام رضا (ع) وقتى مصیبت‌هاى امام حسین (ع) و یارانش را بیان مى‌کنند، به جاى «ایشان»، کلمه ی «ما» را به کار مى‌برند:

 « این امت جفاکار، خون ما را حلال و احترام ما را ضایع و اهل بیت ما را اسیر کردند …» (ابن‌بابویه،  مجلس ٢٧ ، ص  ١٢٨)

 

آسمان بر حسین خون گریست

رنگین شدن افق، از جمله نشانه‌ها و آثار شگفتى است که در روایات آمده پس از حادثه ی کربلا و شهادت امام (ع)، در جهان‌دیده شد. (مجلسی، ج  ۴۵ ، ص  ٢٠۴  )

 از ابن عباس روایت است سرخى شفق، از روزى دیده شد و پدید آمد که حسین (ع) شهید شد و آسمان در شهادت او خون گریست و از آن بیشتر، این رنگ سرخ در افق دیده نشده بود.  (شوشتری، ج  ١١، ص ۴۶١ )  همچنین از امام رضا (ع) روایت است: « لمّا قتل جدّى الحسین (ع) امطرت السّماء دما و ترابا احمر» که بارش خون و خاک سرخ را مى‌رساند.  (حر عاملی، ج  ۵ ، ص  ١٧٩)

 

من کشته ی اشکم

در مصیبت حضرت اباعبدالله(ع) هم گریستن، هم گریاندن، هم خود را شبیه گریه کنندگان در آوردن پسندیده است و اجر دارد. این همه فضیلت که براى گریه بر حسین (ع) بیان‌شده و اینکه اشک چشم، آتش دوزخ را فرومی‌نشاند و غمگین شدن در سوگ شهیدان کربلا ایمنى از عذاب است، در صورتى می‌باشد که گناه و فسق و آلودگى انسان در حدّى نباشد که مانع رسیدن این فیض الهى گردد. در واقع  اشکى که مبیّن پیوند عاطفى و رابطۀ مکتبى و اتصال روحى با راه، فکر و خط ائمّه و سیدالشهداست،  زمینه‌ساز پرهیز از گناه مى‌گردد. (محدثی،۱۳۷۶، ص ۳۸۳)

خود امام حسین (ع) فرموده است:

«   من کشته ی اشکم، هیچ مؤمنى مرا یاد نمى‌کند مگر آنکه (به خاطر مصیبت‌هایم) مى‌گرید.» (مجلسی، ج  ۴۴ ، ص ۲۷۹ ) 

 دستور امامان به گریستن بر سیدالشهدا (ع) بسیار زیاد است. هشتمین امام شیعیان در حدیثى فرموده است:

« محرّم، ماهى است که ما از سرزمین کربلا، گرفتارى و رنج به میراث بردیم. پس باید ، گریه کنندگان بر کسى همچون حسین بگریند؛ گریه بر او، گناهان بزرگ را هم فرو مى‌ریزد.» (همان، ص ٢٨٣ ) 

 

برپایی و هدایت عزادارى‌ها

عاشورا احساس و عواطف پاک مسلمانان را در طول تاریخ به حرکت آورد و مردم، از جمله حتی بسیارى از اهل سنت، نمى‌توانستند درباره ی داستان کربلا و سایر مظلومیت‌هاى خاندان پیامبر بى‌تفاوت باشند.

 امامان معصوم (ع) نیز یاد و نام کربلا را از راه‌هاى مختلف و به مناسبت‌هاى گوناگون زنده نگه داشتند. اجراى سوگوارى از سوى آنان براى امام حسین (ع)، تشویق مردم به عزادارى و نوید پاداش   فراوان اخروى و برکات دنیوى براى آن، تشویق همه‌جانبه و دادن صله به شاعران مسلمان براى بیان مصائب اهل‌بیت (ع)، به ویژه رخداد عاشورا، به زبان هنر و سرودن شعر، از جمله عوامل تداوم و گسترش عزادارى امام حسین (ع) در میان مسلمانان بود.

مردم خراسان هم از اندک فرصت‌هاى پیش‌آمده سود جسته، براى خاندان رسول خدا (ص) سوگوارى مى‌کردند. با آمدن امام رضا (ع) به خراسان، این عواطف هدایت شد و عزادارى مردم با مبانى دینى و اهداف صحیح اسلامى هماهنگ گردید.

 

محرم ماه ترک خنده و برپایی عزا

در منابع روایى نیز به چگونگى برپایى مراسم عزادارى امام حسین (ع) توسط امامان دیگر شیعه، از جمله امام موسى کاظم (ع) اشاره شده است. دربارۀ امام موسى بن جعفر (ع) از قول فرزند بزرگوارش چنین نقل شده است: « همین که محرم فرامى‌رسید، دیگر کسى خنده‌اى بر لب آن حضرت نمى‌دید و همواره اندوهگین بود تا دهه ی عاشورا بگذرد و چون روز دهم عاشورا فرامى‌رسید، این روز، روز نهایت غم و مصیبت بود و مى‌فرمود: امروز روزى است که حسین به شهادت رسیده است.»  (ابن‌بابویه، مجلس ٢٧، ص ۱۲۸)

ریّان بن شبیب نیز درجایی دیگر نقل مى‌کند: « روز اول محرم بر ابوالحسن الرضا (ع) وارد شدم. حضرت به من فرمود:

” اى پسر شبیب، اگر بر حسین (ع) بگریى چندان که اشک بر گونه‌هایت جارى شود، خداى تعالى هر گناهی که کرده‌اى بیامرزد.”

 سپس فرمود:

” اگر مى‌خواهى در درجات بهشت با ما باشى، براى اندوه ما اندوهناک باش و در خوشحالى ما شادمان.»  (همان، ص ۱۳۰)

 امام رضا (ع)، آن روزها خود رهبرى عزاداران را به عهده می‌گرفت. ایشان در دهه ی محرم به طور منظم و همه‌ساله در سوگ جدش امام حسین (ع) مى‌نشست.

ادامه دارد…

/انتهای متن/

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

کلیه حقوق متعلق به مجتمع رسانه ای اطلس می باشد