شرح صدر یعنی گسترش افق عقل

و این بار میهمان آیه ای دیگر از قرآنیم که از شرح صدر(گشادگی سینه) می گوید واز تنگی سینه می گوید. این دو یعنی چه؟

0

سرویس فرهنگی به دخت/

سوره الأنعام (6): آيه 125

فَمَنْ يُرِدِاللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْأَن يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاًحَرَجاً كَأَنَّمايَصَّعَّدفِي السَّماءِكَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لايُؤْمِنُونَ

خداوندهركه را بخواهد هدايت كند،سينه‏اش را براى (پذيرش) اسلام مى‏گشايد و هر كه را (به خاطراعمال و خصلت‏هاى خلافش) بخواهد گمراه كند،سينه‏اش  را (از پذيرفتن ايمان) سخت  قرار مى‏دهد،گويا به زحمت درآسمان بالا مى‏رود. خداونداينچنين  پليدى (كفر) را بر كسانى كه ايمان نمى‏آورند قرار مى‏دهد.

نكته‏ها:

رسول خداصلى  اللَّه عليه وآله فرمود: نشانه‏ى شرح صدر چند چيزاست: «الانابةالى دارالخلود والتجافى عن دارالغرور والاستعداد للموت قبل نزول الفوت» توجّه و گرايش خاضعانه به سوى آخرت و دورى از دنياى حيله‏گر وآمادگى براى مرگ قبل از آنكه فرصت را از دست بدهد. «1»

امام سجادعليه السلام نيز درشب 27 رمضان دعايى راكه متضمّن همين خواسته است،مكرّر مى‏خواند. «2»

مراد از هدايت و ضلالت الهى، فراهم كردن اسباب هدايت براى شايستگان و از بين بردن اسباب، براى نااهلان است.

منظور از «صدر»،روح و دل است. مراداز شرح صدر، گسترش افق عقل و فكر و بلندى روح، براى پذيرش حقّ و هدايت است و اين نيازمند گذشتن از هوسها و تمنيات دل است.

آنكه شرح صدر نداشته باشد،همواره درلاك خود مى‏ماندو بيرون نمى‏آيد. نتيجه‏ى شرح صدر،بصيرت و نورانيّت همراه با قلب رقيق و حق‏پذير است.

اين آيه يكى از معجزات علمى قرآن است كه عوارض صعود به آسمان را بيان كرده و مى‏فرمايد: كسى كه حاضر به پذيرش حقّ نگردد، روحش تنگ و كم ظرفيت مى‏شود، همانند كسى كه مى‏خواهد به آسمان برود كه به علّت سنگينى و فشردگى هواو نبوداكسيژن،سينه‏اش تنگ وتنفّسش سخت مى‏شود.

امام رضاعليه السلام فرمود: نشانه‏ى سعه صدر، تسليم خدا بودن، اطمينان به او داشتن و دلگرم   شدن به وعده‏هاى الهى است و نشانه ضيق صدر، ترديدواضطراب است. «3»

از سنّت‏هاى الهى آن است كه براى پاكدلان حق‏پذير، شرح صدر قرار دهدو لجوجانِ گريزان از ايمان را گرفتار سلب توفيق و رجس سازد.

حضرت موسى همين كه مأمور تبليغ شد، در اوّلين دعاى خوداز خداوند خواست: «رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي» «4» ولى پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله بدون درخواست، خداوند به او سعه‏ى صدر عطا كرد. «أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ» «5».

پيام‏ها:

1 قبول حق، ظرفيّت وزمينه درونى مى‏خواهد. «يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ»

 2 شرح صدر،موهبتى الهى است. «يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ»

3 خروج از مدار فطرت و عقل،عامل خفقان و تنگى روح و روان مى‏گردد.

«يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ»

4 منحرفان هر چندبه ظاهر، خودرادر گشايش و آرامش ببينند، ولى درواقع گرفتارتنگناها  فشارند. «ضَيِّقاًحَرَجاً»

 5 بى‏حوصلگى وكم ظرفيّتى، نوعى رجس وپليدى روح است. «يَجْعَلْصَدْرَهُضَيِّقاً») … ( «الرِّجْسَ»

 6 كسى كه به حقّ ايمان نياورد، به‏تدريج آلوده مى‏شود. «كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لايُؤْمِنُونَ»

تفسيرنور،ج‏3،ص:348

 /انتهای متن/