۱۳ آبان ۱۳۵۷ با بقیه روزها فرق داشت

از نخستین ساعات آن روز تعدادی از دانش‌آموزان دبیرستان هایی که هنوز فعال بودند، مدارس را تعطیل کرده به سوی دانشگاه تهران حرکت کردند. آنها در سر راه خود دیگر دبیرستان ها را نیز تعطیل کردند.
در مسیر حرکت دانش‌آموزان به سوی دانشگاه، مردم نیز با آنها همراه شدند و پس از ورود به دانشگاه به تجمع دانشجویان پیوستند…

0

تقریبا نیمه های آبان سال ۵۷ بود. تعدادی از دانش آموزان و دانشجویان در خیابان های اطراف دانشگاه تهران تجمع کرده بودند که صدای تیراندازی و انفجار گاز اشک‌آور، آنها را پراکنده کرد. عده‌ای به داخل دانشگاه رفتند و با بستن درهای دانشگاه به شدت شعار می‌دادند. تعدادی هم به سمت دانشکده پزشکی در حرکت بودند که نظامیان وارد محوطه دانشگاه شده دوباره شروع به تیراندازی و انفجار گاز اشک‌آور کردند. دانش‌آموزان و دانشجویان برای خنثی کردن اثرات گاز اشک‌آور، شاخه‌های درختان را شکسته آتش زدند…


شروع حرکت دانش آموزان به سمت دانشگاه

دانشگاه تهران مدت ها بود که به محل گردهمایی مخالفان رژیم تبدیل شده بود، عده‌ای شعار می‌دادند، گروهی بحث و تبادل نظر می‌کردند و برخی نیز سخنرانی کرده یا اعلامیه می‌خواندند. اما در روز سیزدهم آبان با بقیه روزها فرق داشت و شاهد یکی از بزرگترین تجمعات دانشجویان بودیم. از نخستین ساعات آن روز تعدادی از دانش‌آموزان دبیرستان هایی که هنوز فعال بودند، مدارس را تعطیل کرده به سوی دانشگاه تهران حرکت کردند. آنها در سر راه خود دیگر دبیرستان ها را نیز تعطیل کردند.


معلم به پا حیز محصلت کشته شد

در مسیر حرکت دانش‌آموزان به سوی دانشگاه، مردم نیز با آنها همراه شدند و پس از ورود به دانشگاه به تجمع دانشجویان پیوستند. دانشجویان سپس به مسجد دانشگاه رفتند و از طریق بلندگوی مسجد، شعارهای تندی علیه رژیم سر دادند. آنها که قصد داشتند از دانشگاه تا خانه آیت‌الله سید محمود طالقانی ـ که به تازگی از زندان آزاد شده بود ـ تظاهرات کنند، هنگام خروج از دانشگاه با مأموران حکومت نظامی روبه‌رو شدند که با شلیک تیر هوایی و انفجار گاز اشک‌آور آنها را متفرق کردند. شماری از دانش آموزان حاضر در صحنه شعارهای «مرگ بر شاه» و «معلم به پا خیز محصلت کشته شد» را از هر گوشه خیابان، سر دادند.

با شدت یافتن درگیری عده‌ای به داخل دانشگاه بازگشتند و با بستن درهای دانشگاه به شدت شعار می‌دادند. عده‌ای دیگر که در بیرون از دانشگاه مانده بودند به خیابان های اطراف رفتند. دانشجویان به سمت دانشکده پزشکی در حرکت بودند که نظامیان وارد محوطه دانشگاه شده دوباره شروع به تیراندازی و انفجار گاز اشک‌آور کردند. با شدت دانش‌آموزان و دانشجویان برای خنثی کردن اثرات گاز اشک‌آور، شاخه‌های درختان را شکسته آتش زدند. با خروج مأموران از محوطه دانشگاه، مجروحین به بیمارستان های اطراف دانشگاه منتقل شدند و فریاد «الله اکبر» دانش‌آموزان و دانشجویان شدت یافت. گروه دیگری از تظاهرکنندگان که در خیابان های اطراف دانشگاه پراکنده بودند با روشن کردن آتش و حرکت به سمت خیابان های آناتول فرانس (قدس فعلی) و بزرگمهر، شیشه‌های ساختمان نشریات حزب رستاخیز و نگهبانی برق دانشگاه را شکستند و اثاثیه آنها را بیرون ریختند. در خیابان تخت‌جمشید (طالقانی فعلی) نیز بانک صنایع و معادن مورد حمله تظاهرکنندگان قرار گرفت.


تعداد شهدای ۱۳ آبان

ساعاتی بعد از این حادثه، تظاهرات اطراف دانشگاه به سطح شهر و دیگر خیابان ها کشیده شد. تظاهرکنندگان با در دست داشتن پلاکاردهایی نظیر «دانشگاه شهید داد» و با اعلام شهادت ۶۵ نفر در دانشگاه، واقعه امروز را به اطلاع مردم رساندند. درباره تعداد شهدا و مجروحان حادثه ۱۳ آبان مقامات فرمانداری نظامی تهران اعلام کردند که برخلاف شایعات منتشره هیچ‌کس کشته نشده تنها سه نفر مجروح شده‌اند. دکتر عبدالله شیبانی، رئیس وقت دانشگاه تهران نیز اظهار داشت که درگیری های امروز تنها چهارده مجروح به جای گذاشته است. روزنامه کیهان به نقل از رادیو ایران، نوشت که تا ساعت ۱۲ شب، دوازده نفر از مجروحانی که در بیمارستان پهلوی منتقل شده بودند درگذشته‌اند و حال دو نفر دیگر از آنها وخیم است. اما بنا به آمار بنیاد شهید انقلاب اسلامی در میان شهدای انقلاب تنها نام دو نفر به نامهای مصطفی حاجی و سید مهدی سید فاطمی ذکر شده که تاریخ شهادتشان ۱۳ آبان ۱۳۵۷ است. آنچه که موجب بازتاب واقعه ۱۳ آبان در جامعه شد، پخش فیلم درگیری های این روز از تلویزیون بود. کارکنان سازمان رادیو و تلویزیون در اقدامی بی‌سابقه، فیلم وقایع امروز دانشگاه را در بخش خبری ساعت ۳۰/۲۱ به نمایش گذاشتند. در این فیلم که صدای تیراندازی، انفجار گاز اشک‌آور و شعارهای تظاهرکنندگان ضبط شده بود، صحنه تیر خوردن یکی از دانشجویان، هر بیننده‌ای را متأثر ساخت.


پیامدهای ۱۳ آبان برای رژیم پهلوی

حادثه ۱۳ آبان ۱۳۵۷ پیامدهای بسیار بدی برای رژیم داشت. فردای آن روز تعدادی از ساختمان های دولتی، تأسیسات و اتوبوس های شرکت واحد به آتش کشیده شد که گفته می‌شود، بسیاری از این رخدادها توسط عمال حکومت وقت و به منظور زمینه‌سازی برای روی کار آوردن دولت جدید صورت گرفته بود. در پی این واقعه وزیر علوم و آموزش عالی، دکتر ابوالفضل قاضی، استعفا کرد. کابینه شریف امامی با عنوان دولت آشتی ملی که در اولین ماه زمامداری خود، کشتار ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ را به پا کرده بود، با واقعه خونین ۱۳ آبان مجبور به استعفا شد و جای خود را به دولت نظامی غلامرضا ازهاری داد. شاه نیز در پیامی ترحم‌برانگیز که در ۱۵ آبان از تلویزیون پخش شد، بابت خطاهای گذشته از ملت عذر خواست و متعهد شد که در رفع خرابیها و مفاسد سیاسی و اقتصادی بکوشد. او گفت: «من صدای انقلاب شما ملت ایران را شنیدم.»

منابع:

منبع: دایره‌المعارف انقلاب اسلامی، ج ۲، سوره، حوزه هنری، ۱۳۸۹٫

 

/انتهای متن/

مطالب مرتبط مطالب مرتبط با این نویسنده