یکشنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۵

گروه محکومین، نقدی ضعیف به جامعه مدرن

داستان گروه محکومین کافکا، به لحاظ ادبی به هیچ وجه شبیه به کارهای دیگر او نیست. در این داستان نه خبری از ذوق و ابتکار ادبی است، نه قدرت کلام و سمت و سوی مشخصی دارد، به تعبیر دیگر این کتاب ضعیف ترین اثر این نویسنده و فیلسوف آلمانی تبار به حساب می آید.

فاطمه قاسم آبادی/

البته وقتی اسم نویسنده ی بزرگی مثل کافکا به میان می آید حتی از اثری مثل گروه متهمین هم نمی شود گذشت؛ این کتاب هم مثل کتاب های دیگر کافکا ناتمام است منتها به خاطر ضعف کلام و سوژه خیلی مشهور نشده است و نتوانسته به عنوان یکی از آثار کافکا در جمع های ادبی موقعیتی بدست بیاورد.

 

خلاصه داستان

داستان ظاهرا در یک سرزمین آفریقایی اتفاق می‌افتد. فرض کنیم یک مستعمره است. چون آدمها سیاهپوست هستند. حال و هوا، حال و هوای مناطق آفریقایی و گرمسیری است. در بررسی هایی که برخی منتقدین در مورد این داستان کرده‌اند، آنها هم همین استنباط را داشته‌اند.

این داستان است در مورد یک سرزمین جهان سوم، یک سرزمین آفریقایی بوده (در آن دورانی که کافکا می‌نوشت، این مسئله خیلی بی‌ربط نبوده، آن زمان استعمار مستقیم هنوز حضور داشته. در آن دوران الجزایر هنوز تحت حاکمیت فرانسه و ویتنام هنوز تحت سلطه مستقیم فرانسه و امریکا بود واستعمار کهن هنوز حضور داشت.) این داستان، توصیف یک شبح از آن فضاست. رئیس این جزیره فرماندهی است که مظهر استبداد کلاسیک این جامعه و استبداد سنتی آن است، یک آدم خشن و دیکتاتور، نماینده فرمانده سابق و نماینده یک استبداد سخت، سنتی و مخوف است. اما فرمانده جدیدی که آمده، دارای یک نوع رویکرد مدرنیستی است و در حال تقلید از اروپا، و مقلد غربی هاست.

 

تصویری مخوف و توجیه شده

با تصویری که کافکا از این فرمانده جدید ارائه می‌دهد، او یک مقدار لیبرال است. با شکنجه دادن‌های صریح موافق نیست. مثلا در زمان فرمانده قبلی، دستگاه شکنجه را مرتب روغن کاری می‌کردند، لوازم یدکی آن را تأمین می‌کردند و قطعات و ابزارهای دستگاه مرتب کنترل می‌شد. اما در زمان فرمانده جدید، هیچ‌کدام از این کارها انجام نمی‌شود. چون فرمانده ی جدید به روش های قبلی شکنجه اعتقادی ندارد، افسری که مسئول دستگاه شکنجه است، همه اینها را برای یک جهانگرد تعریف می‌کند.

او دائم از فرمانده سابق تعریف می‌کند، و افسوس‌ِ می‌خورد. این جهانگرد که ظاهرا‌ً حکم ناظر اروپایی را دارد، به نظر می‌آید که اروپایی است. چون هم زبانش با زبان بومی ها فرق دارد و هم زبان بومی ها را نمی‌فهمد. نوع نگاهش هم لیبرالی است. مثلا می‌توانیم او را نماینده سازمان های حقوق بشری یا دولت های غربی مدعی لیبرالیسم و مانند آنها بدانیم.

اینجا تقابلی هست. در واقع این افسر، بازمانده آن تمدن پیشین و آن استبداد کلاسیک، سنتی ـ یا هر چه بگوییم ـ است. او می‌خواهد یک آدم خاطی را بیاورد و به این دستگاه شکنجه ببندد و او را اذیت کند. وقتی که این کار را جلو جهانگرد می‌کند، او بسیار مخالف است.

 

حقوق بشر دروغین

در این کتاب کافکا به نوعی نظر اروپایی ها را درباره حقوق بشر بررسی کرده است. بعضی، از داستان این نتیجه را گرفته‌اند که کافکا یک حرف ضد استعماری زده است. اما کاملا معکوس است.

در واقع کافکا استعمار و حضور استبدادهای کهن آن جوامع را کوبیده، اما استعمار نو را تأیید کرده است. یعنی این فرمانده جدید، کاملا‌ً غربزده و در عین حال کاملا‌ً مدرن است، او می‌خواهد جلو دستگاه شکنجه را بگیرد! آن جهانگرد اروپایی هم، یک آدم دارای موازین کاملا‌ً لطیف و حقوق بشری و اداهای روشن فکری است .

 

شکنجه های مدرن

کافکا در این کتاب به بررسی شکنجه هایی می پردازد که کاملا انسان را به یاد ابوغریب می اندازد؛ شکنجه هایی که فرمانده ی جدید به روش های غربی و غیر اخلاقی به آن می پردازد، بعد جسمانی و روانی را با هم دارد، متاسفانه این سخن از استعماری فراتر از استعمار سرزمین است و به نوعی به اشغال شرف و آبروی و اراده ی آدمی، می پردازد.

 

ریشه های زندگی شخصی

تحقیق در زندگی شخص کافکا هم، اثبات‌کننده این موضوع است. کافکا آدمی است که در زندگی شخصی‌اش، مخصوصاً در روابط عاشقانه‌ای که با دختران مختلف داشته، جز آن مورد آخری،‌ً دوریمانت که کافکا توانست با او رابطه‌اش را ادامه بدهد، در دیگر روابطش شما می‌بینید که همیشه یک نوع مشکلی با جنس مخالف و در ارتباط هایش دارد.

یک نوع رویکرد سادیستیک آزاردهنده را نسبت به این افراد در پیش می گیرد و موجب می‌شود که روابطش همیشه دچار بحران شوند. از این رو کتاب گروه متهمین به نوعی فروپاشی زندگی شخصی و مدرن خود نویسنده را با کلامی ضعیف بیان می کند.

 

سخن آخر

متاسفانه کتاب گروه متهمین بر خلاف دیگر آثار کافکا ارزش ادبی و قدرت کلامی بالایی ندارد و همین باعث شده است که کافکا نتواند منظور خود را بیان کند و کتاب هم خیلی مورد توجه منتقدین ارزشمند قرار نگیرد.

/انتهای متن/

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

کلیه حقوق متعلق به مجتمع رسانه ای اطلس می باشد